Maten en gewichten "Maten en gewichten"

 

Index voor deze pagina:
Nederland
Tegenwoordige lengtematen
Tegenwoordige vlaktematen
Tegenwoordige inhoudsmaten
Meting van schepen
Tegenwoordige gewichten
Oude lengtematen
Lokale oude lengtematen
Oude vlaktematen
Lokale oude vlaktematen
Oude inhoudsmaten
Lokale oude graanmaten
Oude houtmaten
Oude gewichten
Referenties en vragen

Historische eenheden Nederland

Onderstaande tabellen zijn een bewerking van de tabellen, te vinden in het boek van Staring. De feiten zijn zo letterlijk mogelijk overgenomen, maar bijvoorbeeld afkortingen en aanhalingen zijn voor de duidelijkheid zo veel mogelijk voluit geschreven en voetnoten zijn verwerkt bij de onderwerpen zelf. De spelling van de eenheden is gelaten in de oorspronkelijke De Vries - Te Winkel spelling, de toelichtingen zijn meestal in de huidige Nederlandse spelling gesteld.
Uitsluitend de tabel van Nederland is overgenomen.
Bedenk dat er fouten kunnen staan in de oorspronkelijke tekst en dat er bij het overnemen fouten kunnen zijn gemaakt.
Raadpleeg bij twijfel het oorspronkelijke werk! Er is een herdruk verzorgd door Gysbers & Van Loon, Arnhem, 1980, isbn 9062350305.

NEDERLAND

Metrieke stelsel: 21 augustus 1816.

a. 'Tegenwoordige' maten

Lengtematen

Geografische mijl (de "mijl" van onze marine, ook "Duitsche mijl" genoemd) = 1/15 middelbare meridiaangraad = 4 "Engelsche zeemijlen" (minuutmijlen)
Onderlinge relaties: 1 km = 0.135 geografische mijl = 0.54 zeemijl; 1 uur gaans = 3/4 geografische mijl = 3 zeemijlen
7407.4074 m
Kabellengte (marine) 225.00 m
Uur gaans = 1/20 middelbare graad = 5/9 myriameter
Koninklijk Besluit 10 juni 1863 (Staatsblad 69): 1 km = 0.18 uur gaans = 10 4/5 minuut gaans. De snelheid van het uur gaans komt overeen met 1.5432 m/s. Zie ook bij de vroegere maten.
N.B. Volgens de hier en elders voorgeschreven snelheden en lengten van de gewone militaire pas is de feitelijke afstand van een uur kleiner. Hier te lande volgens het exercitie-reglement der Infanterie 60 x 120 x 0.75 = 5400 m, terwijl voor enigszins lange marsen gerekend moet worden op 60 x 115 x 0.75 = 5175 m per uur
5555.556 m
Knoop (marine) 15.432 m

Vlaktematen

Vierkante geografische mijl 54369700 m2
Vierkante mijl van 1/20 graad (uur gaans) 30864200 m2

Inhoudsmaten

Scheepston (Registerton) 2830 dm3
Scheepston (binnenvaartuigen) 1 m3
Ton of Scheepston (niet wettelijk, benaming voor 1000 kg; bijvoorbeeld "1 scheepston steen" = 1000 kg steen) 1000 kg
Scheepslast (niet wettelijk) 2000 kg
Ton waterverplaatsing
Zie ook afdeling IV.12 'Meting van schepen'
1015 of 1026 kg
In de groothandel worden veel Engelse maten gebruikt.  

Meting van schepen

Meting van zeeschepen geschiedde volgens het stelsel van Moorson, ingevoerd op 1 januari 1876.
Eenheid van maat is de registerton = 100 kubieke Engelse voeten = 2.832 m3.
Oorlogsschepen: ton waterverplaatsing = 1000 kg = 1 m3 waterverplaatsing x soortgelijk gewicht van zeewater (constant verondersteld op 1.026).

Gewichten

Scheepston (niet wettelijk) 1000 kg
Scheepslast (niet wettelijk) 2000 kg
Ton waterverplaatsing (gewicht van schip + lading in tonnen van 1000 kg = m3 waterverplaatsing x soortelijk gewicht van zeewater) 1015 (OvV: ?)
Pond of Amsterdamsch pond (praktisch) 0.5 kg

b. Vroegere maten

Oude lengtematen

Amsterdamsche el
Relatie: 1 m = 1.4535 Amsterdamsche el
(OvV: 1/1.4535 = 0.68799)
0.68781 m
Amsterdamsche ronde mast palm 9.55 cm
Amsterdamsche diameter palm (doorsnede van scheepsmasten) 3.0402 cm
Amsterdamsche voet = 11 duim = 1/13 (ook 1/16) roede 0.283133 m
Amsterdamsche roede (van 13 voet) 3.68 m
Amsterdamsche roede (van 16 voet) 4.53 m
Blooische voet = 12 duim = 1/12 roede van 3.617 m 0.301425
Brabantsche el = 16 tailes (OvV: lees: tailles) 0.69230 m
Brugsche el (te Amsterdam) 0.70066 m
Delftsche el 0.68323 m
Deventer houtvoet of Friesche houtvoet = 12 duim = 11 3/8 Rijnlandsche duim 0.296 m
Drentsche voet = 1/16 veenroede = 1/14 landroede = 12 duim 0.29452 m
Drentsche veenroede 4.712 m
Drentsche landroede 4.12 m
Drentsche veenstok = 1/40 dagwerk = 9 voet 2.65607 m
Drentsch dagwerk 106.24 m
Friesche houtvoet (zie Deventer houtvoet) = 1/12 of 1/14 of 1/16 Friesche roede 0.296 m
Friesche koningsvoet (1564) = 1/10 of 1/12 roede 0.326065 m
Friesche scheepsvoet = 12 duim van 2.36 cm 0.28379 m
Geldersche voet (verponding in 1776) = 10 duim = 1/14 roede 0.271947 m
Goesche el 0.69 m
Gooische voet = 1/12 roede van 3.51 m 0.292533 m
Graftsche voet of Schermerhornsche voet = 12 duim = 1/16 roede 0.286978 m
Groningsche voet = 12 duim = 1/14 roede 0.292197 m
Groningsche veenroede 4.395258 m
Groningsche torenmaat = 18 voet van 8 1/2 duim 5.47651 m
Haagsche el (sedert 1725 de Nederlandsche el) 0.694236 m
's Hertogenbossche el 0.685 m
Hondsbossche voet en Rijpsche voet = 12 duim = 1/12 roede 0.28523 m
Lekkendijksche voet = 10 duim = 1/18 roede 0.27970 m
Loosdrechtsche veenroede 3.8524 m
Maastrichtsche el = 16 taliën à 4.2 cm
(OvV: 66.9/16 cm= 4.18125 cm)
0.669 m
Mastenbroeksche schacht (1533) = 19 voet 5.3795 m
Middelburgsche el 0.703 m
Mönkemaat (Moordijk bij Norden) voet 0.4676 m
Nijmeegsche roede (1743) = 14 voet van 10 duim 3.80726 m
Nijmeegsche el 0.682 m
Oostwolder roede en Termuntensche roede = 21 voet 6.14612 m
Oude Pekel-A, veenstok = 10 voet 3.071 m
Puttensche voet (dijkwerk) = 13 duim = 1/12 roede 0.33831 m
Rijnlandsche voet = 12 duim = 144 lijn = 1/12 of 1/16 roede
Bij besluit van de Koning van Holland van 18 februari 1808 werd de lengte van de Rijnlandsche voet vastgesteld op 0.3139465 m = 1/12 deel van de roede van Snellius (zoals gebruikt bij zijn graadmeting en zoals door Aeneae en De Gelder in 1807 werd geverifieerd). Van Swinden stelde de Rijnlandsche voet = 0.3138216 m.
In Pruisen (Duitsland) was de Rijnlandsche voet, die volgens het besluit van 16 mei 1816 de standaard was in Pruisen, een ijzeren maat die bij 13° Réaumur zijn ware lengte heeft van 139.13 Parijsche lijnen = 0.3138535 m.
0.313947 m
Sallandsche roede (onder andere in Mastenbroek) = 12 voet van 0.3775 m 4.530128 m
Schager Koggeroede: Westfriesche Zeedijk = 13 Amsterdamsche voet 3 1/2 duim 3.7708 m
Schager Koggeroede: Barsingerhornsche Zeedijk = 12 Amsterdamsche voet 3 1/2 duim 3.4877 m
Schager Koggeroede: Haringhuizersche Zeedijk = 12 Amsterdamsche voet 1 duim 3.4233 m
Schouwsche voet = 1/12 roede = 12 duim 0.310583
Stichtsche voet of Utrechtsche voet = 10 duim = 1/14 roede 0.26828 m
Stichtsche landmetersvoet of Stichtsche stadsvoet = 1/10 roede 0.37559 m
Texelsche dijkroede = 16 voet 5.2395 m
Twentsche kleine el 0.587 m
Zeeland: Dijkmaat (Duiveland, Beveland, Walcheren) Puttensche roede = 12 voet 4.0687 m
Zuidbroek-veenroede = 14 voet 4.060 m
Zwolsche voet of Overijsselsche voet = 1/16 Rijnlandsche roede 0.23546 m
Kabellengte = 125 vadem van 6 Amsterdamsche voet 212.40 m
Kabellengte = 150 vadem van 6 Amsterdamsche voet 254.75 m
Kabellengte (thans officieel) 225.00 m
Mijl (zeevaart) (Duitsche mijl of Geografische mijl) = 1/15 graad = 1966.21 Rijnlandsche roede = 4/3 uur gaans 7407.407 m
Uur gaans = 1500 Rijnlandsche roede 5651.046 m
Uur gaans (lieue) = 1327 Rijnlandsche roede
Afstandswijzer Code Napoleon, Besluit 18 augustus 1803
5000 m
Vadem = 6 voet (Rijnlandsch) 1.8837 m
Vadem = 6 voet (Amsterdamsch dieplood) 1.6988 m

Meer plaatselijk waren nog in gebruik de volgende lengtematen.

Plaats roede
(aantal voeten)
m
Abcoude 12 3.71
Akersloot 16 4.567
Alkmaar 12 3.356
Antwerpen 20 5.736
Arnhem   4.552
Barsingerhorn 12 3.403
Bergen 18 5.343
Breda   5.682
Castricum 18 5.202
Drechterland 12 3.921
Eindhoven   5.847
Emmikhoven 12 3.665
Geestmerambacht-buitensluis 12 3.839
Geestmerambacht-binnensluis 12 3.496
Gend 14 3.854
Gooiland 12 3.51
Gorinchem 12 3.918
Grave   3.918
Heilo 12 3.375
's Hertogenbosch   5.755
Huisduinen 12 4.789
Leerdam   3.798
Sint Maartensdijk 12 3.614
Niervaart   3.235 of 5.714
Noorderkogge   3.95
Otterdijk
(OvV: drukfout; Verhoeff geeft 3.49 m)
12 8.496
Prinsenland   3.734
Purmerend 12 3.956
Schoorl 18 5.343
Steenbergen   3.731
't land van Steyn   3.818
Strijen   4.081
Twenthe   4.709
Uitgeest 14 4.157
Valkoog 12 3.529
Veere 12 3.67
Vlissingen   3.617
't land van Voorne 12 3.912
Walcheren   3.602
Waterland 14 3.9
Westzaan 14 3.777
Wieringen 12 3.744
Willemstad   3.755
Winkel   3.446
Woerden   3.684
Zevenbergen   5.796
Zeevang   3.885
Zuid-Holland 12 3.956

Oude vlaktematen

1 vierkante meter (1 m2) = 1 centiare

Amsterdamsche maat = 500 roede2 6773.9 m2
Amsterdamsche morgen = 600 Amsterdamsche roede2 8128.66 m2
Amsterdamsche vierkante voet 0.081023 m2
Barsingerhorn morgen = 720 Barsingerhorn roede2 8311.454 m2
Blooische gemet (Beveland) = 300 roede2 3924 m2
Bredasche bunder = 4 hont = 8 loopense 12917 m2
Brielsche morgen = Voornsche morgen = 2 gemet = 600 roede2 9183.28 m2
Brugsche gemet 4423 m2
Drechterlandsche morgen = 600 roede2 9226 m2
Drentsche morgen (veenmaat) = 600 veenroede2 13329.34 m2
Drentsche morgen (landmaat) = 600 landroede2 10200.47 m2
Eindhovensche lopense = 50 roede2 179 m2
Friesche pondemaat = 5/4 mud = 1/2 koegang = 2 haid = 12 einsen = 240 penning = 240 koningsroede2 3674.36 m2
Geestmerambacht-binnensluis, Heer-Hugowaard, Loosdrecht, Ouddorp, Velsen, Wieringerwaard: morgen (landmaat) = 3 geers = 600 roede2 8798 m2
Geestmerambacht-buitensluis morgen = 720 roede2 8798 m2
Geldersche morgen = 600 Geldersche roede2 8697.14 m2
Gendsche gemet, Vlaamsche gemet = 300 roede2 4446 m2
Gooische morgen = 800 Gooische roede2 9357.77 m2
Groninger gras = 240 Groninger roede2 4016.6 m2
Groninger roede2 = 196 Groninger voet2 16.73 m2
Groninger deimat = 300 Groninger roede2 4997 m2
's Hertogenbossche morgen = 6 loopense = 300 roede2 9930 m2
Hondsbossche morgen = 800 Hondsbossche roede2 9371.90 m2
Limburg-Geldersche morgen = 150 roeden2 (à 16 voet) 3180 m2
Limburgsche Sint Lamberts voet2 0.0851 m2
Oost Friesche deimat: kamer (polders) = 400 Rijnlandse roede2 5673.71 m2
Oost Friesche deimat: moor (venen) = 450 Embder roede2 (à 16 voet) 9821.74 m2
Overijssel morgen (Zalland) = 600 Zallandsche roede2 12312.24 m2
Overijssel morgen (weiland) = 2 dagmaat = 800 turfroede2 5843.99 m2
Puttensche morgen, Overmaassche morgen = 2 gemet = 600 roede2 9889 m2
Rijnlandsche morgen = 2 gemet (dagmaaiens) = 6 hont = 600 Rijnlandse roede2 (à 12 voet)
Werd gebruikt in: De Beemster, Buren, Delftland, Haarlem, Kennemerland, Schieland, De Purmer, De Wormer.
8515.79 m2
Rijnlandsche roede2 (à 12 voet) 14.193 m2
Rijnlandsche roede2 (à 16 voet) = 256 Rijnlandsche voet2 25.23 m2
Rijnlandsche voet2 0.0986 m2
Schagensche morgen = 3 geers = 36 snees = 720 roede2 8340.0 m2
Schouwsche gemet = 300 Schouwsche roede2 4168.0 m2
Stichtsche morgen = Utrechtsche morgen = 600 roede2 (à 10 voet) 8464.07 m2
Texelsche morgen = 600 roede2 16471.72 m2
Velser morgen = 600 roede2 7798 m2
Vierkante mijl van 1/20 middelbare graad 30864200 m2
Vierkante geografische mijl van 1/15 middelbare graad 54863600 m2
Voornsche morgen = 2 gemet = 600 roede2 9183.28 m2
Waterlandsche morgen = 1 1/2 maat (deijmte) = 3 geers (gurzen) = 600 roede2 9126.0 m2

Meer plaatselijk waren nog in gebruik de volgende vlaktematen.

Plaats Eenheid roede2 m2
Abcoude morgen 600 8258
Akersloot morgen 360 7507
Alkmaar morgen 600 6756
Antwerpen bunder 400 13161
Arnhem morgen 600 12432
Barsingerhorn morgen 720 8311
Bergen, Petten, Callantsoog morgen 300 8563
Castricum morgen 300 8117
Emmikhoven morgen 600 8059
Gorinchem morgen 600 8318
Graft, De Schermer morgen 360 7730
Grave morgen 600 9211
Heilo, Limmen morgen 600 6833
Huisduinen morgen 800 18344
Leerdam morgen 600 8653
Lekkendijk roede 1 25.35
Sint Maartensdijk gemet 300 3917
Niedorp morgen 720 8446
Niervaart bunder
(OvV: gemet?)
400 4189
Niervaart bunder 400 13059
Noorder Kogge bunder 600 9360
Otterdijk bunder 600 7333
Prinsenland gemet 300 4183
Purmerend morgen 600 9389
Schoorl morgen 300 8563
Sommelsdijk gemet 300 4051
Steenbergen gemet 300 4177
't land van Steyn morgen 600 8744
Strijen morgen 600 9994
Twenthe morgen 600 13306
Uitgeest morgen 480 8295
Valkoog morgen 720 8966
Venhuizen morgen 720 8798
Veere gemet 300 4040
Vlissingen gemet 200 2616
Walcheren gemet 300 3891
Westzaan morgen 600 9018
Wieringen morgen 600 8410
Willemstad gemet 300 4231
Winkel morgen 720 8551
Woerden morgen 600 8141
Zeevang morgen 600 9056
Zevenbergen bunder 400 13437
Zuid-Holland morgen 600 9389
Zwolle morgen 600 12345
Zijpe morgen (landmaat) 600 7038

Oude inhoudsmaten

Amsterdamsche voet3 = 1331 duim3 22.69716 dm3
Amsterdamsche graanlast = 27 mud = 24 ton = 36 zak = 108 schepel 3003.91 dm3
Amsterdamsche schepel (korenmaat) = 4 1/4 spint (vierde vat) = 32 kop = 1653.24 Rijnlandsche duim3 = 1600 Amsterdamsche duim3 27.814 dm3
Amsterdamsche scheepslast = 125 Amsterdamsche voet3 2837.145 dm3
Amsterdamsche roggelast = 4250 Amsterdamsch pond 2097.883 kg
Amsterdamsch vat (wijnmaat) = 4 oxhoofd = 6 aam = 24 anker 931.34 dm3
Amsterdamsch anker (wijnmaat) = 2 steekan = 16 stoop = 32 kruik (mingel) = 64 pint = 256 mutsje = 44 gewone flessen 38.806 dm3
Amsterdamsche stoop 2.425375 dm3
Amsterdamsche steekan (brandewijn) = 2 1/2 viertel = 15 mingel 18.7598 dm3
Amsterdamsche waterton = 7 1/2 emmer = 90 mingel 110.565 dm3
Amsterdamsche waterton (bij waterwerken) = 6 Rijnlandsche voet3 185.5 dm3
Amsterdamsche aam (zaadolie) = 60 stoop = 120 mingel 145.522 dm3
Amsterdamsche hoed (kalk) = 8 ton = 64 kinnetjes = 960 kop 981.7 dm3
Amsterdamsche hoed (steenkolen) = 38 maat (à 1 1/2 steek) 1172.4 dm3
Amsterdamsch kinnetje biksteen = 8 kop 7.97 dm3
Amsterdamsche vadem (hout) = 36 Amsterdamsche voet2 (2.88 m2) x de lengte van het hout  
Amsterdamsche riemduim = 1 Amsterdamsche duim2 x 1 Amsterdamsche voet lengte 0.188 dm3
Deventer last = 26 mud = 104 schepel = 416 spint = 3328 kop 3003.91 dm3
Dortsch last = 24 zak = 96 achtendeelen 3003.91 dm3
Dortsch last = 32 zak = 96 schepel = 384 spint 3003.91 dm3
Dortsch kit = Dortsch steekan = 1/16 ton 19.403 dm3
Dortsch traston (volgens Van Swinden) 121.4 dm3
Dortsch traston (Genie 1836) 118.272 dm3
Friesch last = 36 loop (zak) = 2304 maat 3003.91 dm3
Geldersch last = 22 malder = 88 schepel = 352 spint 3003.91 dm3
Groninger last = 33 mud = 36 zak = 132 schepel = 528 spint 3003.91 dm3
Haagsch last = 28 zak = 84 schepel (agchel) = 336 spint = 2688 kop 3003.90 dm3
Maastrichts koord 2770.00 dm3
Nijmeegsch last = 18 malder (à 166.88 liter) 3003.81 dm3
Nijmeegsche kan = 2 mingel = 4 halfjes 1.391 dm3
Utrechtsche last = 33 1/3 zak = 100 schepel = 400 spint 3003.57 dm3
Walchersch last = 41 1/2 zak 3004.06 dm3
Zeeuwsch last = 38 2/3 zak = 154 2/3 maat 2886.36 dm3
Scheepslast (binnenlands) 2837.145 dm3
Last (haring, zeestuks) = 14 ton 1694 dm3
Last (haring, verpakte) = 21 ton 1452 dm3
Aam (Rijnse wijn) = 20 viertel = 120 mingel (à 1.199 liter) 143.9 dm3
Hoed (steenkolen): zie Amsterdamsche hoed
1 hectoliter weegt 75-80 kg
1600 dm3
Rijnlandsche voet3 = 1728 duim3 (à 0.0179 dm3) 30.943 dm3
Rijnlandsche riemduim = 1 Rijnlandsche duim2 x 1 Rijnlandsche voet lengte 0.215 dm3
Amsterdamsche riemduim = 1 Amsterdamsche duim2 x 1 Amsterdamsche voet lengte 0.188 dm3
Schaft of Schacht aarde = 1 Rijnlandsche roede2, 1 voet diep 4455.8 dm3
Schaft of Schacht aarde = 1 Amsterdamsche roede2, 1 voet diep 3268.4 dm3
Steenkoolmaat: zie Amsterdamsche hoed en Hoed  
Ton (biermaat) = 8 steenkan of Dortsche kit = 16 mingel (à 2 pint) 155.2 dm3
Ton (fruitmaat) = 34 vierde vat = 272 kop 243.1 dm3
Ton (haardas) 1 m3
Ton (turfmaat) 227 dm3
Ton (zeepmaat) = 93 mingel 111.16 dm3
Ton (scheepsmaat tot 1876) 1500 dm3
Vat (melkmaat) = 1 Amsterdamsch vat melk 29.04 dm3
Vat (olijfolie) = 717 mingelen wijnmaat 735 dm3
Vat (zoutmaat) = 2 zak = 4 schepel (achel) = 2698.13 Amsterdamsche duim3
(OvV: moet zijn: à 2698.13 Amsterdamsche duim3, dus 1 vat = 4 x 2698.13 duim3)
184.04 dm3

Meer plaatselijk waren nog in gebruik de volgende graanmaten:

Plaats 1 last =
Alkmaar 36 zak
Amersfoort 16 mud
Amsterdam 27 mud
Amsterdam 36 zak
Antwerpen 37 1/2 viertel
Arnhem 22 mud
Borculo 25 mud
Bordeaux 38 viertel
Breda 33 1/2 zak (viertel)
Brielle 38 1/2 zak
Brussel 33 1/2 zak (viertel)
Delft 29 zak
Deventer 26 mud
Doesburgh 22 mud
Dordrecht 32 zak en 24 vat (zak)
Duinkerken 24 rasier
Duiveland 37 1/2 zak
Edam 27 mud
Edam 36 zak
Elburg 24 mud
Enkhuizen 22 mud
Enkhuizen 44 zak
Enschedé 21 1/2 mud
Friesland 36 loop of looper
Gelderland 22 mud
Gent 36 halster
Goes 37 1/2 zak
Gouda 28 zak
Groningen 33 mud
Groningen 36 zak
Haarlem 38 zak
's Hage 28 zak
Harderwijk 22 1/2 mud
Hattem 22 1/2 mud
Hoorn 22 mud
Hoorn 44 zak
Kampen 27 mud
Kampen 36 zak
Kleef 18 mud (malder)
Kuinder 24 mud
Leiden 44 zak
Meppel 25 mud
Middelburg 41 1/2 zak
Monnikendam 27 mud
Monnikendam 36 zak
Muiden 22 mud
Muiden 44 zak
Naarden 22 mud
Naarden 44 zak
Nijmegen 18 mud (malder)
Purmerend 27 mud
Purmerend 36 zak
Rotterdam 29 zak
Rouaan 38 viertel
Steenwijk 24 mud
Tholen 37 1/2 zak
Tiel 21 mud
Twenthe 22 1/2 mud
Utrecht 25 mud
Utrecht 33 1/3 zak
Veere 39 1/2 zak
Vlissingen 39 1/2 zak
Vollenhove 22 mud
Walcheren 41 1/2 zak
Weesp 22 mud
Weesp 44 zak
Zaandam 27 mud
Zeeland (algemeen) 38 2/3 zak
Zierikzee 37 1/2 zak
Zutphen 18 zak
Zutphen 27 mud
Zwartsluis 22 mud
Zwolle 25 mud

Algemeen; uitzonderingen aangegeven:

Mud (mudde of molder) 4 schepel
Zak 3 schepel
Zutphensche zak 6 schepel
Schepel 4 vierde-vat (spint of takel)
Vierde-vat 8 kop
Achel (achtste) 16 maten
Leiden: 1/2 zak
Achtste deel Rotterdam: 1/3 zak
Dordt: 1/4 zak (1/96 last)
Hoed Dordt: 1/4 last
Delft, Rotterdam: 42 schepel
Gorinchem: ruim 1/2 last
Ton Friesland: 1/2 looper of zak
Molter Munsterland: 1/10 last

Houtmaten van eikenhout: kuiphout, duigen en bodemstukken van verschillende afmetingen:
De grootste: 84 cm lang, 10.5 cm breed, 2.5 cm dik
De kleinste: 23 cm lang, 8 cm breed, 1 cm dik

Hout 1 voer = omtrek lengte
Speken 104 stuks 55 cm elk 63 cm
Honderdhout 1040 stuks 28.5 cm elk 47 cm
Klossen 1040 stuks 47 cm elk 31.5 cm
Talhout 101 stuks 39.5 cm elk 86.5 cm
Zutphensch duizendhout 1011 stuks 70.5 cm per 10 70.5 cm (202 worp van 5 houten)
Zutphensche bossen 104 stuks 70.5 cm elk 70.5 cm
Deventer duizendhout 1011 stuks 66.5 cm per 10 66.5 cm
Deventer bossen 104 stuks 66.5 cm elk 66.5 cm

Oude gewichten

Amsterdamsch pond (waaggewicht) = Trooisch pond + 40 aas = 16 once = 32 lood = 320 engels = 10240 aas 0.4940904 kg
Amsterdamsche once 30.88 g
Amsterdamsch lood 15.44 g
Amsterdamsch aas 48 mg
Amsterdamsch karaatgewicht 205.7 mg
Antwerpsch pond = Delftsch pond = 32 lood 0.469385 kg
Haagsch pond = 32 lood = 128 wichtje = 512 vierde wichtje 0.469728 kg
Keulsch pond (sinds 1705) = 2 mark = 16 once = 128 quentin = 512 pfennig 0.467729 kg
Koehooi (Beemster) 5000 kg
Medicinaal pond (tot 1 januari 1872) = 3/4 Trooisch pond = 12 once = 96 drachma = 288 scrupel = 5760 grein 0.369126 kg
Medicinaal pond (sedert 1817) met dezelfde onderverdeling 0.375 kg
Medicinale once 30.7605 g
Medicinaal drachma 3.845 g
Medicinale scrupel 1.282 g
Medicinale grein 64 mg
Mest (Groninger scheepsvracht) = 10 last 17700 kg
Mud boomeek 70 kg
Mud akkereek 68 kg
Mud gehakte eek 65 kg
Mud gemalen eek 60 kg
Voer (eek) (Veluwe) (OvV: vermoedelijk 800 kg) 8000 kg (OvV ?)
Nijmeegsch pond = 32 lood 0.47056 kg
Roggelast = 4250 Amsterdamsch pond 2099.883 kg
Scheepslast = 4000 Amsterdamsch pond = 2 zeeton (à 988.18 kg) 1976.362 kg
Schipponnd (vlas) = 3000 Amsterdamsch pond = 20 Lijspond = 37 1/2 steen 148.227 kg
Lijspond 7.4114 kg
Steen = 8 (ook wel 6) Amsterdamsch pond 3.9527 kg
Steen (Noord-Brabant) 3 kg
Steen (Rotterdam) 2.3 kg
Bundel (Groningen) 3.2 kg
Trooisch pond = 2 mark = 16 once = 320 engels = 10240 aas 0.4921677 kg
Mark (Trooisch) 246.08 g
Once (Trooisch) 30.76 g
Engels (Trooisch) 1.538 g
Aas (Trooisch) 48 mg
Trooisch essaaigewicht: Mark
voor goud = 24 karaat (à 12 grein)
voor zilver = 12 penning (à 24 grein)
0.246084 kg
Karaat (Trooisch essaaigewicht) 10.253 g
Penning (Trooisch essaaigewicht) 20.506 g
Grein (Trooisch essaaigewicht) 0.85 g
Trooisch gehalte fijn: als Trooisch essaaigewicht  
Trooisch juweliersgewicht: once = 150 karaat (à 205 mg) 30.76 g
Vierdevat (boter) = 2 achtel 40 kg
Poolpond (graan) 0.6 kg

 

 

Heeft u vragen over oude eenheden?
Gelieve dan te bedenken dat wij ze niet hebben uitgevonden, dus vermoedelijk kunnen we uw vraag niet naar tevredenheid beantwoorden. Meer informatie over oude eenheden is in andere bronnen te vinden. Helaas blijkt meestal dat uw vraag pas goed kan worden beantwoord als u zelf plaatselijke archieven van de gemeente of de heemkundekring doorzoekt!
Hint: Als u op zoek bent naar de waarde van een oude eenheid, dient u de volgende vragen al te hebben beantwoord:
* In welke plaats werd de eenheid gebruikt?
* In welke tijdsperiode werd zij gebruikt?
* Waar diende de eenheid voor?
Zonder deze context is de waarde van een oude eenheid meestal ongedefinieerd.

Referenties

W.C.H. Staring
De binnen- en buitenlandsche maten, gewichten en munten van vroeger en tegenwoordig, met hunne onderlinge vergelijkingen en herleidingen, benevens vele andere, dagelijks te pas komende opgaven en berekeningen.
Vierde, herziene en veel vermeerderde druk, 1902.

Veel meer plaatselijke oude Nederlandse eenheden treft u aan in:
De oude Nederlandse maten en gewichten, J.M. Verhoeff, 2e druk, 1983; Publikatie 3 van het P.J. Meertens-Instituut voor dialectologie, volkskunde en naamkunde van de Koninklijke Nederlande Akademie van Wetenschappen.

Veel meer oude eenheden uit alle landen van de wereld:
Dictionnaire universel des poids et mesures anciens et modernes, contenant des tables des monnaies de tous les pays, Horace Doursther, Brussel, 1840; voor het laatst herdrukt in 1976 door Meridian Publishing Company, Amsterdam; isbn 9060411110.

Veel meer literatuurverwijzingen biedt wellicht de Gewichten en Maten Verzamelaars Vereniging.


 

© Oscar van Vlijmen, september 2006
Datum laatste wijziging: 2007-01-05

Zijn Homepage.